Παθήσεις σιελογόνων αδένων
Οι σιελογόνοι αδένες, όργανα που βρίσκονται στη στοματική κοιλότητα και είναι επιφορτισμένα με την παραγωγή σιέλου, προσβάλλονται συχνά από παθήσεις, με συνηθέστερες τις φλεγμονές, τις σιελολιθιάσεις, τους όγκους, καλοήθεις και κακοήθεις, αλλά και τα αυτοάνοσα νοσήματα.
Διακρίνονται σε μείζονες, που είναι οι 2 παρωτίδες, οι 2 υπογνάθιοι και οι 2 υπογλώσσιοι, και σε ελάσσονες, που είναι μάλιστα μερικές εκατοντάδες εντός της στοματικής κοιλότητας. Όλοι παράγουν σίελο, που φτάνει καθημερινά το 1 με 1,5 λίτρο, το οποίο είναι εκ των ων ουκ άνευ παράγοντας για τη διατήρηση της καλής υγείας του στόματος, αλλά και για μια σειρά λειτουργιών του οργανισμού, όπως η πέψη, η ομιλία και η κατάποση.
Φλεγμονή σιελογόνων αδένων ή σιελαδενίτιδα
Το πιο γνωστό και σύνηθες αίτιο της φλεγμονής των σιελογόνων αδένων είναι ο ιός της παρωτίτιδας. Οι μικροβιακές φλεγμονές οφείλονται συνήθως σε μικρόβια της στοματικής κοιλότητας, από απόφραξη των πόρων των σιελογόνων αδένων εξαιτίας σιελόλιθων ή από όγκους, καλοήθεις και κακοήθεις. Οι σιελαδενίτιδες αντιμετωπίζονται στην πλειονότητα των περιπτώσεων με φαρμακευτική αγωγή και δη αντιβίωση.
Σιελολιθίαση
Με τη σιελολιθίαση δημιουργούνται λίθοι στους σιελογόνους αδένες, οι οποίοι προκαλούν απόφραξη της ροής του σιέλου, που συνοδεύεται από πόνο και οίδημα. Οι σιελόλιθοι εντοπίζονται κατά κύριο λόγο στον υπογνάθιο αδένα, ενώ μπορεί να εμφανιστούν και στην παρωτίδα. Όταν είναι μεγάλου μεγέθους, μπορεί να οδηγήσουν σε απόφραξη του εκφορητικού πόρου του αδένα, προκαλώντας στη συνέχεια σιελαδενίτιδα, με χαρακτηριστική σημείο την διόγκωση του σιελογόνου αδένα κατα τη διάρκεια του γεύματος. Σε επαναλαμβανόμενες αποφράξεις, μπορεί ακόμα και να καταστραφεί το αδενικό παρέγχυμα, με συνέπεια να πρέπει να εξαχθεί ο αδένας. Η σιελολιθίαση δύναται να είναι ασυμπτωματική για αρκετό καιρό και να εμφανιστεί τυχαία σε κάποια ακτινογραφία.
Όγκοι σιελογόνων αδένων
Στην πλειονότητά τους οι όγκοι των σιελογόνων αδένων είναι καλοήθεις. Ο εντοπισμός τους μπορεί να γίνει τυχαία μέσω απεικονιστικών εξετάσεων, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις είναι ψηλαφητοί. Ενδέχεται δε στην πορεία να μεγεθυνθούν σημαντικά, δημιουργώντας προβλήματα στη λειτουργικότητα του στόματος και του προσώπου. Συνήθως εντοπίζονται στην παρωτίδα και αποτελούν περί το 3% των όγκων στο κεφάλι και τον τράχηλο. Ο συνηθέστερος καλοήθης όγκος των σιελογόνων αδένων είναι το πλειόμορφο αδένωμα.
Ο συχνότερος κακοήθης όγκος των σιελογόνων αδένων είναι το βλεννοεπιδερμοειδές καρκίνωμα. Η απότομη αύξηση ενός όγκου των σιελογόνων αδένων, ο έντονος πόνος τοπικά και η παράλυση του προσωπικού νεύρου είναι σημάδια κακοήθειας.
Αυτοάνοσα νοσήματα
Μεταξύ των αυτοάνοσων που μπορεί να πλήξουν τους σιελογόνους αδένες, το σύνδρομο Sjogren θεωρείται από τα συχνότερα, το οποίο εκδηλώνεται με ξηροστομία και ξηροφθαλμία και στη δευτεροπαθή μορφή συνδέεται με τη ρευματοειδή αρθρίτιδα και τον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο. Το σύνδρομο Sjogren μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη στοματική κοιλότητα, ενώ ένα ποσοστό των ασθενών συνδέονται και με non-Hodgkin λέμφωμα.